Jak dobrać protezę piersi: rodzaje, waga i rozmiar po mastektomii

Protezę piersi dobiera się do zachowanej piersi, a nie do rozmiaru biustonosza: liczy się objętość, ciężar i kształt, bo to one decydują o tym, czy sylwetka jest symetryczna i czy ramię po stronie operowanej nie jest przeciążone. Bezpośrednio po zabiegu nosi się lekką protezę tymczasową, a silikonową docelową dopiero po zagojeniu, za zgodą lekarza prowadzącego. Proteza działa tylko wtedy, gdy ma się w czym trzymać, czyli w biustonoszu z wszytą kieszonką. Typowa proteza silikonowa wytrzymuje przy codziennym noszeniu około dwóch lat, a proteza i biustonosz do niej są wyrobami medycznymi wydawanymi na zlecenie, więc część kosztu pokrywa NFZ.

Najczęstszy błąd przy pierwszym zakupie wygląda tak: kobieta podaje w sklepie rozmiar stanika sprzed operacji i dostaje protezę w odpowiadającym mu numerze. Czasem trafia. Częściej nie, bo numeracja protez jest osobnym systemem, a punktem odniesienia nie jest rozmiar miseczki, tylko konkretna pierś po drugiej stronie. Poniżej to, co warto wiedzieć, zanim pójdziesz zrealizować zlecenie.

Rodzaje protez piersi i kiedy się ich używa

Wybór jest węższy, niż się wydaje, i w praktyce sprowadza się do kilku typów, z których każdy odpowiada innemu etapowi.

• Proteza tymczasowa (pooperacyjna). Lekka, z miękkiego wypełnienia, często z możliwością wyjęcia części materiału. Nosi się ją w pierwszych tygodniach, kiedy blizna jest świeża, a obrzęk jeszcze schodzi. Nie obciąża i nie drażni, ale też nie daje symetrii przy większym biuście.
• Proteza silikonowa pełna. Podstawowe rozwiązanie po mastektomii całkowitej. Ma ciężar zbliżony do tkanki piersi, więc realnie równoważy sylwetkę i odciąża kręgosłup. Wymaga biustonosza z kieszonką i dobrze dobranego obwodu.
• Proteza częściowa, zwana uzupełniającą. Cienka nakładka, którą stosuje się po operacji oszczędzającej albo po rekonstrukcji, gdy trzeba wyrównać niewielką różnicę objętości lub ubytek w górnym biegunie piersi.
• Proteza samoprzylepna. Mocowana bezpośrednio do skóry, dzięki czemu można nosić bieliznę bez kieszonki. Wymaga zdrowej, zagojonej skóry i nie każdemu odpowiada, zwłaszcza po radioterapii i przy dużej potliwości.
• Proteza do pływania i na upał. Wykonana tak, żeby nie chłonąć wody i szybciej schnąć. Jeśli regularnie pływasz, warto mieć osobną, bo chlorowana woda skraca życie protezy codziennej.

Jak dobrać rozmiar protezy piersi

Rozmiar protezy określa jej objętość, a punktem odniesienia jest zachowana pierś. W praktyce dobiera się go w trzech krokach.

Najpierw ustala się rozmiar biustonosza na podstawie pomiaru: obwód pod biustem mierzony ciasno i poziomo, obwód w biuście mierzony luźno po stronie nieoperowanej. Różnica tych dwóch wartości wyznacza miseczkę. Jeśli chcesz mieć te liczby przed wizytą w sklepie, policz je w kalkulatorze rozmiaru biustonosza, który podaje też rozmiary siostrzane, przydatne, gdy dany model trzyma za słabo.

Potem dobiera się objętość protezy tak, żeby wypełniała miseczkę równo z drugą stroną. Tu decyduje przymiarka, nie tabela. Proteza za mała zostawia pustą przestrzeń w górnej części miseczki, która marszczy się pod dopasowanym ubraniem. Proteza za duża rozpycha miseczkę, odciąga taśmę do przodu i po kilku godzinach daje ból barku.

Na końcu sprawdza się kształt. Symetryczna, w kształcie kropli, pasuje do większości sylwetek i można ją obrócić na obie strony. Asymetryczna ma wydłużony fragment w kierunku pachy i sprawdza się, gdy usunięto także tkankę w tym rejonie. Model o płaskiej podstawie leży bliżej klatki piersiowej po mastektomii radykalnej, a model bardziej wypukły lepiej wypełnia miseczkę przy zachowanym mięśniu piersiowym.

Ile powinna ważyć proteza piersi

Tyle, ile ważyła usunięta pierś, i to nie jest szczegół kosmetyczny. Przy mastektomii jednostronnej brak ciężaru po jednej stronie zmienia rozkład obciążenia obręczy barkowej i z czasem może utrwalić asymetrię postawy. Proteza o zbliżonej masie przywraca równowagę.

Problem pojawia się wtedy, gdy ciężar nie ma się na czym oprzeć. Cała masa protezy przenosi się na taśmę pod biustem, a jeśli taśma jest za luźna, podjeżdża do góry i ciężar ląduje na ramiączkach. Stąd ból karku i czerwone ślady na barkach, które wiele kobiet przypisuje samej protezie, a które w rzeczywistości są objawem za dużego obwodu biustonosza. Jeśli po stronie operowanej pojawia się dodatkowo uczucie ciężkości albo obrzęk sięgający przedramienia, to temat na konsultację, a przy obrzęku limfatycznym zwykle także na kontakt z fizjoterapeutą prowadzącym terapię obrzękową, bo to sytuacja, w której sam dobór bielizny niczego nie rozwiąże.

Osobno warto rozważyć protezę lżejszą, o obniżonej masie. Bywa dobrym wyborem przy dużym biuście, w upale, przy obrzęku limfatycznym i wszędzie tam, gdzie pełny ciężar jest źle tolerowany. Kosztem jest nieco mniejsza symetria obciążenia.

Proteza jest tylko połową rozwiązania

Nawet idealnie dobrana proteza zawiedzie w nieodpowiednim staniku. Bez wszytej kieszonki przesuwa się przy każdym podniesieniu rąk, wysuwa bokiem przy skłonie i wymaga poprawiania kilka razy dziennie. To najczęstszy powód, dla którego protezy lądują w szufladzie po kilku tygodniach.

Dlatego protezę i bieliznę traktuje się jako jeden zestaw. Szczegóły, na które warto patrzeć przy wyborze modelu, opisaliśmy w poradniku o tym, jaki biustonosz po mastektomii wybrać: kieszonka po obu stronach, szeroka taśma, cztery rzędy haftek, podwyższony bok i szerokie ramiączka. Jeśli po zabiegu wygodniejsza okazuje się bielizna miękka, dobrym punktem wyjścia są biustonosze bez fiszbin, a przy pełniejszym biuście modele z oferty dla dużych rozmiarów, gdzie szeroka taśma jest standardem.

Jak dbać o protezę piersi

Silikon jest trwały, ale nie jest niezniszczalny. Kilka nawyków wyraźnie przedłuża jego życie.

• Myj protezę codziennie letnią wodą z łagodnym mydłem i osuszaj miękkim ręcznikiem, bez tarcia.
• Przechowuj ją w oryginalnym pudełku, w formie, która utrzymuje kształt. Odkształcona krawędź już nie wróci do pierwotnej linii.
• Trzymaj z dala od źródeł ciepła, ostrych przedmiotów, kocich pazurów i biżuterii. Rozdarta powłoka oznacza wymianę.
• Nie pierz jej w pralce i nie susz na kaloryferze.
• Do pływania używaj osobnej protezy, jeśli robisz to regularnie.

Biustonosz z kieszonką pierz ręcznie albo w woreczku, w niskiej temperaturze, i susz płasko. Rozciągnięta taśma przestaje utrzymywać ciężar protezy, więc dwie sztuki noszone na zmianę wytrzymają dłużej niż jedna używana codziennie.

Kiedy wymienić protezę na nową

Typowa proteza silikonowa służy około dwóch lat i mniej więcej tyle wynosi też okres, po którym można ponownie skorzystać z refundacji. Wcześniejsza wymiana ma sens, gdy pojawi się którykolwiek z tych sygnałów:

• powłoka jest przetarta, nakłuta albo wycieka z niej wypełnienie,
• proteza straciła kształt i nie wypełnia już miseczki równo z drugą stroną,
• zmieniła się Twoja masa ciała albo rozmiar zachowanej piersi, na przykład w trakcie hormonoterapii,
• przeszłaś rekonstrukcję lub korektę, która zmieniła objętość po stronie operowanej,
• skóra pod protezą reaguje podrażnieniem, którego nie tłumaczy upał ani nowy detergent.

Zmiana masy ciała jest przy tym najczęściej niedocenianym powodem. Kilka kilogramów w górę lub w dół zmienia obwód pod biustem, a razem z nim objętość zachowanej piersi. Wtedy zmienia się nie tylko biustonosz, ale i rozmiar protezy, więc warto zmierzyć się od nowa, zamiast dokręcać ramiączka.

Refundacja: o czym pamiętać przed zakupem

Proteza piersi i biustonosz do protezy są w Polsce wyrobami medycznymi wydawanymi na zlecenie, więc część kosztu pokrywa NFZ. Osobne limity obowiązują dla protezy jednowarstwowej, protezy wielowarstwowej i dla biustonosza z kieszonką, a do tego dochodzi określona częstotliwość, po której można skorzystać z refundacji ponownie, oraz udział własny osoby dorosłej. Konkretne kwoty i okresy wynikają z rozporządzenia Ministra Zdrowia i bywają aktualizowane, dlatego nie podajemy ich tutaj z pamięci. Zlecenie wystawia uprawniony lekarz, a realizuje się je w sklepie, który ma umowę z NFZ, i to właśnie tam najszybciej potwierdzisz aktualne stawki.

Dwie praktyczne uwagi. Po pierwsze, limit to kwota dofinansowania, a nie cena: wybierając droższy model, dopłacasz różnicę ponad limit. Po drugie, kwoty i zasady bywają aktualizowane, więc przed zakupem potwierdź je w swoim oddziale NFZ albo w sklepie realizującym zlecenie. Całą ścieżkę zlecenia i realizacji opisaliśmy na stronie o bieliźnie po mastektomii. Nasz sklep nie realizuje zleceń NFZ: bieliznę refundowaną kupujesz w placówce mającej umowę, a u nas znajdziesz modele kupowane bez zlecenia.

Czego oczekiwać od dobrej przymiarki

Dobra przymiarka trwa dłużej niż kwadrans i odbywa się przy udziale osoby, która mierzy Cię centymetrem, a nie tylko pyta o rozmiar. Powinnaś wyjść ze sklepu, mając sprawdzone cztery rzeczy: taśma trzyma się poziomo, gdy podnosisz ręce; proteza nie wysuwa się bokiem przy skłonie; górna krawędź miseczki nie wcina się w skórę przy bliźnie; obie strony wyglądają symetrycznie w dopasowanym T-shircie, a nie tylko w luźnym swetrze.

Jeśli którykolwiek z tych punktów nie wychodzi, problemem najczęściej jest obwód biustonosza, a nie proteza. Zejście o jeden obwód niżej przy jednoczesnym przejściu o jedną miseczkę wyżej zachowuje tę samą objętość i zwykle rozwiązuje sprawę.